BUSSUM – We zijn veel te veel gericht op geld. De mens heeft meer behoeften. En gelukkig komen die weer in beeld, zegt econoom Arnold Heertje.
Arnold Heertje heeft het druk tegenwoordig. Door de kredietcrisis zijn veel mensen het overzicht kwijt en is er veel behoefte aan een leermeester die helder uitlegt waar het ook al weer om draait in de economie. De 75-jarige emeritus hoogleraar die met zijn boeken hele generaties scholieren de basisbeginselen van de economie bijbracht, is daar bij uitstek geschikt voor.
Maar er is meer. Heertje is ook een van de prominentste vertolkers van een nieuw geluid. Economie draait niet alleen om geld, luidt dat kort samengevat. Of eigenlijk is het een oud geluid in een nieuw jasje. ‘Ik ben met deze gedachtegang opgegroeid, maar het slaat nu enorm aan.’
Economie draait om de verdeling van schaarse middelen, legt de emeritus-hoogleraar nog maar eens uit. Een deel van die schaarse middelen kan in geld worden gewaardeerd, maar een ander deel ook niet. ‘Het gaat uiteindelijk om de behoeftebevrediging van de mensen nu en straks. Daar hoort alles bij wat voor de mensen van belang is. Boter, kaas en eieren, maar ook de luchtkwaliteit, de bescherming tegen hoog water, de beschikbaarheid van voldoende drinkwater, alles eigenlijk.’
‘Wat je nu ziet, is dat het welvaartsbegrip is ingesnoerd tot datgene wat je wel in geld kunt uitdrukken. De markt waar de prijs van zaken wordt bepaald, is heilig verklaard door mensen als CPB-directeur Coen Teulings.’
En ook politici kijken volgens Heertje veel te veel naar monetaire eenheden. De nadruk op het bruto nationaal product (bnp) als graadmeter voor de stand van het land vindt hij een gruwel. ‘Ik zeg niet dat dit begrip helemaal weg moet. Maar waarom moet je het daartoe verengen? Dan zeggen ze bijvoorbeeld ‘De Nederlandse economie is 3 procent gegroeid en de Belgische met maar 2 procent. Dus Nederland doet het beter.’ Maar dat is een verkeerde sprong, want tegelijkertijd hebben we hier ook meer luchtvervuiling, meer files en meer geluidshinder.’
‘De invoering van geld is de grootste abstractie die de mens heeft ingevoerd, zei Joshua Vleeshouwer ooit tegen mij. Hij was rabbijn en directeur van de Rotterdamse haven, en een diep denker over de economie. Hij bedoelde: door de invoering van geld zien we niet meer waar het werkelijk inhoudelijk om gaat. Dat geldt voor u ook. Uiteindelijk gaat het er toch helemaal niet om hoeveel u verdient, maar of u uw werk leuk vindt en of u een zekere mate van vrijheid hebt.’
Lees verder op Volkskrant.nl